Sokrates’in Toplum Mühendisliği (1)

0
Latest posts by Psk. Dr. Ziya Doğan (see all)

Platon’un (Eflatun) ‘‘DEVLET’’ adlı kitabında Sokrates’in devlet hayalini görmekteyiz.

Münazara (diyalog) şeklinde geçen konuşmaların satır aralarındaki fikirler birçok devletin günümüze kadar uyguladığı doktrinlerin temelini oluşturur. Bu açıdan Sokrates fikirleriyle asırlarca ekol olagelmiştir.

Sokrates devlet ve toplumu 3 ana gruba ayırır.

Birincisi, devleti idare edecek akademik kadro.

İkincisi, ülkenin güvenliğini sağlayacak güvenlik güçleri.

Üçüncüsü, ülkeye gelir kazandıran üreticiler. 

Onun devrinde mahkemeyi yöneten yargıçlar, hastaları tedavi eden hekimler, toprağı işleyen aileler, hayvanları besleyen ve ürünler elde eden kişiler de mevcuttu. Fakat bütün bunlara rağmen modern devlet kapsamındaki birçok bakanlık birimi zikredilmemiştir. 

Mesela; Sağlık, Turizm, İmar, Ulaştırma, İç İşleri, Dış İşleri, Adalet, Ekonomi gibi alanlarda kurumsal mahiyette ele alınmamıştır.  Eğitim, Aile ve Sosyal Hizmetler ise en çok üzerinde durulan alanlar olmuştur.

Nedenini Sokrates’in toplum mühendisliğinde arayalım.

  1. Sokrates, devlet idarecileri akil adamlardan seçilmelidir, diyor. Filozofların hadiseleri daha iyi analiz edebileceklerini öne sürerek, devleti kendileri gibi düşünen insanların yönetmesini savunur. Ona göre gerçek filozof dünya zevklerini tattıktan sonra hayatı düşünmeye ve tecrübeleriyle hareket etmeye başlamalıdır. Filozofluğa 40 yaşından itibaren başlamalıdır. Tabii bu insanın 15 sene hadiseleri tecrübe etmesi gerektiğini savunur. Gerçek bir filozofun hakikati arayan bir ruha sahip olduğunu söyler.  Günümüzdeki birçok devlet akademisyenlerden akademik sunumlar talep etmek suretiyle bu düşünceyi desteklemektedir. Eski Yunan devletlerinde ve Roma İmparatorluğu’ndan günümüze kadar ‘‘ihtiyarlar heyeti’’ bu düşüncenin yansıması olmuştur.
  • Sokrates insanların mesleklerinde uzmanlaşması gerektiğini savunur. Bundan ötürü herkesin sadece tek mesleği olmalıdır. Marangozun ayakkabı dükkânı veya hekimin öğretmenliği ya da askerin çiftliği olmamalıdır. Bu şekilde hem kişiler uzmanlaşacak hem de meslekler ailelerde nesilden nesile aktarılmış olacaktır. Günümüzde Yahudi ailelerinde veya Avrupalı bazı sülalelerde 400 senelik meslekler bulunmaktadır. Haddizatında Coca Cola, Mc Donald’s, Starbucks, ZARA, Adidas, ENKA, Lipton gibi markalar tek alanda yoğunlaşarak devasa şirketler oldu. Hatta Sultanahmet köftecisi, Vefa bozacısı, Güllüoğlu baklavaları gibi yerel şirketler buna örnek olabilir. Mesleki eğitim ve kalite hususunda sadece Selçuklu devletinde Ahilik teşkilatı bazı disiplinler getirmiştir. Günümüzdeki birçok modern ülke mesleki belge zorunluluğu getirmiştir.

3– Sokrates kabiliyetlere göre mesleklerin seçilmesini savunur. Çocuğun eğitim sürecinde fıtratına uygun mesleğe kanalize edilmesini savunur. Mesela kuvvetli fakat zeki olmayanlar o devirde ağır işlere alınırdı. Hitabeti güzel ve coşkun insanlar şairliğe yönlendirilirdi. Muhakematı güçlü çocuklar devlet idareciliği için seçilirdi. Cesur insanlar ise askerliğe yönlendirilirdi. Atletik yapıda olanlar ise sporcu yapılırdı. Bu çocuklar bazı eğitim süreçlerinde uygulamalı imtihanlara tabi tutularak sürekli denetlenirdi. Bu aşamalarda başarısız olanlar elenirdi. Sokrates zeka testinden (IQ ve EQ) dahi bahsetmiştir. 2.500 sene önce düşünülen bu projeyi günümüzde hâlâ ideal seviyede 40 ülke dahi uygulayamıyor.

4- Sokrates engelli insanların çocuk yapmalarına mani olup, başarılı ve güçlü fiziği olan insanların çoklu evliliğini savunurdu. Sporda veya savaşta başarılı olacak kişilere seremoni ve madalyanın yanında bu tip iltifatlar yapılabileceğini savunurdu. Bu şekilde Yunan halkının çok daha kaliteli nesillere ulaşabileceğini düşünüyordu. Sokrates ünlü bir hekimi emsal vererek, onun tedavi olabilecek hastaya ilaç yazdığını umutsuz vakıayı ise kendi haline bırakarak ilaç yazmadığını belirtir. Bu düşünceyi engellilerin doğum yapmasına mani olmak için emsal gösterir. İngiltere 2000li yılların başında engelli insanların kısırlaştırılmalarını meclise taşırken, Norveç 1975’te üstün ırkı temsil eden bir meydan dâhi yaptı. Hatta başka milletlerin kadınlarını kısırlaştırarak, kendi ırkının safiyetini dâhi savundu. İslâm dini ise meseleye kader planında bakarak, engellileri olduğu gibi kabul etti.

5– Sokrates kadınların erkekler gibi spor ve askerlik alanında eğitime tabi tutulabileceğini hatta aynı haklara sahip olduğunu söyler. Buna göre kadınlar da savaşa katılabilir. Başka milletler gibi kadın ve erkekler birlikte çıplak halde spor yapabilir. Günümüz spor dünyası ve özellikle komünist ülkelerdeki çocuk eğitimini incelediğimizde karma tuvaletler, çıplak duşa girmeler, birlikte spor yapmalar dikkat çekmektedir. Rusya 2000’den itibaren mahremiyet hususunda bazı düzenlemeler getirerek en azından tuvaletlere bölümler koyup, kız ve erkek soyunma kabinlerini ayırdı. Sokrates’in asker erkek ve kadının çocuklarını tecrübe edinmek için yanlarında savaşa götürebileceği tezi kabul görmemiştir.

6- Çocukların eğitimine dair müzik, spor, geometri, diyalektik hususuna çok titizlikle duran Sokrates, ayrıca onların bilgiyi hazmetmesi ve tecrübe edinmesi için bazı kişilerin yanında kalmalarını savunur. Hz. Musa’nın (as) Mısır’daki bir elim hadise üzerine Medyen’e gidip, salih bir insandan 8 veya 10 sene tecrübe kazandığını Kur’an-ı Kerim haber vermektedir. Firavun’un sarayında yetişmesine rağmen Yahudi ile Kıpti arasındaki tartışmaya müdahil olan Hz. Musa, meseleye tam hakim olamadığı için büyük bir hata işlemişti. Medyen’den döndüğünde ise çok tecrübe kazanmıştı. Sokrates’in bu fikri pek uygulanmasa bile Rusya’da öğrenciler için eskiden kamp programları uygulanırdı. Ayrıca küçük çocuklara kreşlerde eğitim verilirdi. Türkiye bu konuya 20 senedir eğilmeye başladı. İzci kampları ise sembolik icraattan öteye gitmedi.

7– Sokrates çocukların erken yaşlarda aileden alınarak yetiştirilmesiyle onların devletin önemli kademelerinde görev alırken kimseyi kayırmayacağını, senelik maaşlarını toplu aldıkları için mal ve mülke ilgi duymayacaklarını adeta devletin çocukları olacağını savunur. Gerek Rusya ve Türkiye’de gerek başka ülkelerde kimsesiz çocuklar devletler tarafından yetiştirilerek kritik görevlere verilir. Bu hadise genelde toplumdan gizlenir.

(devam edecek)

YORUM YAZ

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz