El-Ceziri Uçan araba

0

Cezeri, Baykar Savunma tarafından yapılan bir uçan araba… 

Baykar Savunmanın yaptığı açıklamaya göre Uçan Araba’nın şu anda yolcu ve kargo taşımacılığında gelecekte ise; şehir içi ulaşımda, otomobillerin alternatifi, askeriye ve sağlık alanında destek olarak kullanılması olarak planlanıyor. 

Uçan Araba temelde şehir içi ulaşımda otomobillerin alternatifi olacak şekilde elektrikli bir “Kentsel Hava Taşımacılığı”aracı konseptidir. KST, şehir merkezleri ve banliyöleri kapsayan, güvenilir ve etkili bir yolcu ve kargo taşıma ekosistemidir. 

Cezeri isminin uçan arabaya verilmesinin nedeni bilim insanı, mühendis ve robotikle ilgili bilinen en eski yazılı kayıtların yazarının El Ceziri olmasıdır. 

Peki, Kimdir El Ceziri? 

1136 senesinde Cizre’de doğmuş ve 1206 senesinde vefat etmiştir. 

Sibernetik alanın en büyük dâhisi olarak kabul edilen Matematikçi, Fizikçi, Âlim, Mühendis, Bilim insanı, robot ve matrix ustası El Cezeri  (Bediüzeman Ebül’iz İsmaile Rezaze Cıziri) Cizre doğumlu olduğu için Ceziri olarak bilinir ve çalışmalarının büyük çoğunluğunu Cizre ve Diyarbakır’da yapmıştır. 

Dünya literatüründe de çok önemli bir yere sahip olan bilim insanı, yaklaşık 50 mekanik cihazı ve bunların nasıl yapılacağını kendi kitabında açıklamıştır. El Cezeri teoriden ziyade pratiğe önem vermiş, pratik yaparak bu aletlerini geliştirmiştir. Burada mühendislik bilgilerini kullanarak önce maketleri sonra da cihazlarını yapmış ve kitabında da nasıl yapılacağını göstermiştir. 

Mekanik hareketlerden, mühendislikte faydalanmayı içeren kitabın özgün kopyası günümüze ulaşmadıysa da bazı kopyaları Kuzey Amerika ve Avrupa’daki bazı müzelerde bulunmaktadır. 

 Günümüze ulaşmış olan en eski el yazması Topkapı sarayındaki “Olağanüstü Mekanik Araçların Bilgisi” hakkındaki kitabıdır. 

Eserleri genelde su ve saatler üzerinedir. Su ve Saatler üzerine en önemli çalışması “Filli su saati” dir. Bunun dışında; mumlu saatler, fıskiyeler, tavus kuşlu ibrik, kandil saati, otomatik su saati, masa saati, pompa, robot otomatı, saz çalan robot… 

Su ve saatler üzerinde çalışmasının bir diğer sebebi ise, bir bilim insanı ve Âlim olarak önce Artuklu sarayında mühendis olarak ardından da Selahaddin Eyyübi’ye hizmet etmesiydi. Hükümdarlara hizmet ettiği süre boyunca bu çalışmalarını da saray için geliştirmeye devam etmiştir. 

 Filli su saatinin her çalışması bir yarım saatin bittiğini belirlerdi. Tavus kuşu ibriği abdest almak içindi, dolduğunda kendiliğinden eğilir ve suyu boşaltırdı. Havuzlar için; suyu doldurması tulumba ve fıskiyeler vardı. 

Otomatik kontrollü makinelerin ilki sayılan Fransız mekanikçi Jacguard’ın otomatik dokuma tezgâhından yaklaşık 600 yıl önce Ceziri geliştirmişti. Bazı makinelerinde ise hidromekanik etkilerle denge kurma ve harekette buluma sistemine yönelmiş, bazılarında da Şamandıra ve palangalar arasında dişli çarklar kullanarak “karşılıklı etkileme” sistemini kurmaya çalıştı. Kendiliğinden çalışan otomatik sistemlerden sonra da su gücü ve basınç etkisinden yararlanarak kendi kendine denge kuran ve ayarlama yapan dengeyi oluşturması, Ceziri’nin otomasyon konusundaki en önemli katkılarından birisidir. Leonardo da Vinci’ye de ilham kaynağı olmuş bir bilim insanıdır. 

 Bilim insanının diğer ünlü eseri ise Diyarbakır Ulu Camii’nin ünlü “Güneş Saati”dir. 

Dünya bilim tarihi açısından bugünkü sibernetik ve robot biliminde çalışmalar yapan ilk bilim insanı olan El Ceziri’nin yaptığı otomatik makineler, robotlar günümüz mekanik ve sibernetik bilimlerinin temel taşlarını oluşturmaktadır. 

Ceziri; ilk hesap makinesinden asırlar önce aynı sistemle çalışan mekanizmayı geliştirdiği saatinde kullanmıştır. 

Bu yazıyı yazmamın amacı, Türkiye’nin ilk uçan arabasına adı verilen CEZERİ ‘nin, şu anda Diyarbakır’da sergileniyor olmasıdır. 

Sergi de Uçan Araba dışında Ceziri’nin 25 ürününün prototipi de bulunmaktadır. 

Bunlardan bazıları; Filli Su Saati, Yılan Mekanizması, Çocuklu Otomatik Lavabo ve Kan Ölçme Otomatlarıdır. 

“Cezeri’nin Olağanüstü Makineleri” adlı sergi binlerce kişinin yoğun ilgisiyle karşılaşıyor. Sergi 18 Mayıs’a kadar ziyarete açıktır. ,

Vecdet Dikan 

YORUM YAZ

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz