Sıraçlar (Beydili Alevi Türkmenleri): Giyim Kuşam Kültürü

0
Prof. Dr. Orhan Yılmaz

Sıraç Alevileri, köylerde geleneksel kıyafetler giymektedirler. Ancak bu geleneksel kıyafet giyiminde son yıllarda oldukça azalma görülmektedir. Televizyon, cep telefonu ve internetin köylerde yaygınlaşması ile birlikte, Sıraç kadınları da kasaba ve şehirlerde giyilen kıyafetlere yönelmeye başlamıştır. Bu geleneksel kıyafetlerin pahalı olması ve üzerinde yoğun el emeği ile boncuk ve işleme yapılması da günümüz kadın ve kızlarına güç gelmektedir.

1. Erkek Giyimi: Erkek kıyafetleri kadınlara göre daha sadedir.

Başlıca erkek kıyafetleri zıvga şalvar, zıvga bağı, bel bağı, kuşak, göynek, işlik, yelek, aba, alaca çorap, tozluk, dolak, çarık ve kuşaktır. 

Aksesuar olarak İşlemeli mendil, para kesesi ve saatin ucuna takılan altın, gümüş ve çeşitli madenlerden yapılan köstekler kullanılır.

2. Kadın Giyimi: Kadın kıyafetleri oldukça renkli ve karakteristiktir. Bir kadının Sıraç olup, olmadığı kıyafetinden rahatlıkla anlaşılabilir. 

Kırmızı kadın giyiminde baskın renktir. “İdam edilsek bile, ipimiz kırmızı renkte olsun” denecek kadar kırmızı renk sevgisi vardır. Sıraç kadın kıyafetleri bütün köylerde aynı olmakla beraber, birçok Sıraç köyünde, bu kıyafetlerin günlük hayatta giyilmesi terk edilmeye başlanmıştır. Ancak düğün, cem ve bayram törenleri gibi özel günlerde giyilen bir tören kıyafetine dönüşmektedir.

Sıraç kadını; nakışsız; el emeği, göz nuru dökülmeyen giysiyi son yıllara kadar giymemiştir. Giyim kuşam konusunda, teknolojinin etkisiyle meydana gelen ucuzluğa rağmen; Sıraç kadını, bir halı değerindeki önlüklerini ve göyneklerini günlük iş hayatında da giymeye çalışsa da, son yıllarda bu geleneksel giyim tarzı oldukça azalmaya başlamıştır.

Sıraç kadınının kıyafetleri şu parçalardan meydana gelir

Salta veya Gazeki: Yörede kadınlar tarafından giyilen cekete verilen isimdir.

Üçpeşli veya Dış Saya: Arkada bir, önde iki eteği olduğu için üçpeşli de denir. Üçetek olarak da adlandırılır.

İç Saya: Beyaz etamin veya pamuklu kumaşlardan dikilir.

Göynek: Erkek giyimindeki göynektir. Kadınlar da fanila yerine giydikleri iç çamaşırıdır. “Gecelik” de denir.

Şalvar veya Tuman: Sıraçlar arasında atlas adı verilen; kutnu, ipek veya basmadan dikilen kıyafettir.

Elmalı veya Findi: Üzerinde elma motifleri bulunan ve Sıraçlarca en çok kullanılan başörtüsüdür. Siyah zemin üzerine, kırmızı/bordo elma motiflerinde meydana gelir. Elmaların arasında, kiraz büyüklüğünde kırmızı renkli, yuvarlak şekiller bulunur. Sadece evli ve çocuklu bayanlar bunu başına takabilir.

Örtü veya Çit: Üzerinde çeşitli süsler ve motifler bulunan başörtüsüdür.

Yağlık: Bazı köylerde döşlük adıyla da bilinir. Kadınların boyunları ile göğüslerinin alt kısmı arasında takılan, genellikle beyaz renkli, ince kumaştan yapılan bir aksesuardır.

Çorap: Erkek giyimindeki alaca çorabın aynısıdır. Düz örülen çoraplara “şal çorap” denir.

Kuşak: Yünlü kumaştan dokunan, çoğunlukla yaşlı kadınların bellerine sardıkları uzun bez giyecektir.

Arkalık: Kuşağın üzerine takılan, uç kısmı püsküllü, yünden el tezgahlarında dokunan giysidir. Sarı-kırmızı, beyaz-kırmızı, sarı-beyaz çizgili üçlü ya da dörtlü parçalar halinde, yan yana dikilerek, “oyulgama” ile hazırlanır.

Arkabağ veya Boncuklu Bel Bağı: Kimi Sıraç köylerinde “belbağı” olarak da bilinir.İnce boncuktan yapılmış; mavi, beyaz, lacivert, ve kırmızı renklerden, ucu saçaklı, bele bağlanan süs eşyasıdır. 

Öynük: Üzerindeki nakışlar ve işlemeler bakımından bir halı kadar kıymetli, kadın kıyafetlerinin göze ilk çarpan örtüsüdür.

Çarık veya Ayakkabı: Erkek kıyafetlerinde anlatıldığı gibidir. Kadınlar; sarı, kırmızı gibi sıcak renklerle süslenmiş olanlarını tercih ederler.

Semerli (Parçalı) Fes: Başa giyilen bir çeşit festir ve örtüsüz giyilmez. Keçeden yapılır. Üzeri örtü, findi ya da elmalı ile örtülür.

Çene Bağı: Fesin düşmemesi, sabit durması için, şakak kısmına dikilen iptir.

Saç Bağı: Saça takılan ve boncuklardan yapılmış süstür.

Alınlık: Fesin ön tarafına takılan ve gerdanlığa benzeyen altın, gümüş veya çeşitli madenlerden yapılan süslemedir.

Tuzluk: Yaklaşık 18 x 20 cm ölçülerinde, dokumadan veya sık dokulu yün örgülerden hazırlanan, ön yüzü nakışlı ve boncuklu, süslü torbadır. Boyuna çapraz geçirilip, yandan sarkıtılarak kullanılır.

Aksesuarlar: Bilezik, gerdanlık, küpe, hameyli, tuzluk, saç bağı, yanaklık, beşibir yerde gibi aksesuarlar kullanılır.

Önceki İçerikGalibiyetli veda.. Galatasaray 3 – 2 Adana Demirspor
Sonraki İçerikBüyü
1962 doğumlu. Tokat’ın Zile İlçesi’nden bir köylü çocuğudur. 1984 yılında Ankara Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Zootekni Bölümü’nü bitirdi. 1997 yılında Birleşik Krallık, University of Aberdeen’de yüksek lisans, 2007 yılında Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü (zootekni bölümü)’nde doktora çalışmasını tamamladı. Mesleği ziraat dışında, Çerkezler ve Aleviler gibi diğer bazı sosyal alanlarda da amatörce akademik çalışmalar yapmaktadır. Kitap okumak ve motosiklet kullanmak özel ilgi alanlarıdır. “Hayvanları sevmeyen, insanları da sevmez” zihniyetli, hararetli bir hayvan sever ve hayvan hakları savunucusudur.

YORUM YAZ

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz