Zileliyiz Dediler, Bir Kazan Batı Yediler

0
Prof. Dr. Orhan Yılmaz

Ocak Medya köşemdeki kısa özgeçmişimde yazdığı gibi, memleket Zile. Haliyle Zile’de çok geniş bir tanıdık, dost, arkadaş ve akraba kitlesi var.

Ocak Medya’da yazmaya başladığımdan beri, Zile ile ilgili bir yazı yazmadığım için birçok eleştiri aldım. 

Memleketçilik, bölgecilik yapmama” adına, ben Zile ile ilgili yazı yazmak taraftarı değildim. Ancak son günlerde gelen mesajların sayısı ve şiddet dozu artmaya başladı.

Çok samimi bir Zileli arkadaşımdan gelen en son mesajlardan birisi şöyle idi (değiştirmeden veriyorum):

Orhan, bir samimi arkadaşın olarak yazılarını takip ediyom, çevremede yayıyom. Zile hakkında gettin (‘gittin’ demek istiyor. O.Y.) Halil Yalçınkaya adında bir komünisti yazdın. Başka yazacak konumu bulamadın? Ota, boka, velhasılı kelam herşeye yazıyon, niye Zile hakkında yazmıyon? İnşallah birgün yine yolun Zileye düşer. O zaman sana çok güzel bir karşılama töreni ve ağırlama yapacaz. Öpüldün…”

 Arkadaşıma gücenmedim. Kullandığı argo tabirler de aramızda normal sayılır. Yüz yüze iken çok daha ağır argo tabirlerle konuştuğumuz olur. Köylülük işte.

Ancak samimi arkadaşıma hak verdim. Zile hakkında bir yazı yazmaya karar verdim.

En azından, bizim şu fanatik Zilelileri biraz susturayım. Yoksa gelen mesajların sayısı ve dozu artacak gibi görünüyor.  İş, küfür yemeye varmadan, aşağıdaki yazıyı yazdım.

Bat Yemeği, Amasya, Sivas ve Tokat yöresinin ortak yemeğidir. Ancak, her bölgede yapılışında ufak tefek yöresel farklılıklar görülür.

Konya gibi bazı İç Anadolu şehirlerinde, bu yemeğin değişik bir versiyonu olan “Batırık Yemeği” yapılır.

Ayrıca yazının başlığında olduğu gibi “Zileliyiz Dediler, Bir Kazan Bati Yediler” şeklinde bir türkü de, Zile çevresinde çok meşhurdur (Türkünün bağlantı linkini yazının sonuna ekledim, dinleyebilirsiniz). Bu türkü nişan, düğün, sünnet düşünü gibi törenlerde muhakkak çalınır.

Zile’de bat yemeği özellikle bayanlar tarafından tercih edilir. 

Bat yemeği, ekşi tadı nedeniyle erkekler tarafından pek tercih edilmez. Bat yemeği, erkeklerin önüne konulursa, yerler. 

Aksi takdirde, özellikle “Hanım, bana bat yemeği yapsan da, yesem” diyen bir Zileli erkek duymadım da, görmedim de.

Ayrıca hiçbir Zileli bayanın, evde tek başına otururken, “Hadi, bat yapayım da, yiyeyim” dediğini de işitmedim de, görmedim de.  

Bat, bayanlar tarafından, özel bir neden ile toplanıldığı zaman, topluca yenir.

Bayanlar topluca hamama gittiklerinde, genellikle hamamın soğukluk kısmında batı yerler. Gün veya misafirlik gibi bir nedenle toplandıkları zaman da genellikle bat yenir.

Ayrıca bat yemeği bir sıcak mevsim yemeğidir. İçine buz kalıbı konup, yenildiği zaman daha lezzetli olur.

Kış aylarında pek tercih edilmez, ancak yine de yenildiği olur.

Bat yemeği, ancak asma yaprağı ile yenirse, tadı çıkar. Bat ve asma yaprağının ikisi de ekşi/mayhoş tadı ile çok iyi bir ikili meydana getirir. 

Asma yaprağı parmakların ucuna konur. Kaşık ile bir miktar bat, suyu süzülüp alınır ve yaprağın üstüne konur. Sonra yaprağın kenarları bohça gibi birleştirilir ve ağıza atılır.

Ancak bat, asma yaprağı olmadan da, kaşık ile tüketilebilir.

Bat yemeğinin suyu süzülüp, asma yaprağı ile sarılıp, pişirilirse; bu bir yaprak sarması yemeği olur.

Zileli bayanlar, herhangi bir ölçü aleti kullanmadan, göz kararı malzeme kullanarak bat yaparlar. 

Kişiden kişiye değişmekle beraber, batın içine yeşil sebze ne kadar çok konursa, o kadar lezzetli olur.

Bat yemeği içine konulan malzemeler ve yaklaşık olarak miktarları şöyledir (5-6 kişilik):

Bir su bardağı yeşil mercimek,

Yarım su bardağı köftelik bulgur (Zile’de yöresel olarak ‘düğü’ şeklinde adlandırılır),

İki yemek kaşığı domates salçası,

Bir adet orta boy kuru soğan,

4-5 sap yeşil soğan,

Reyhan, maydanoz ve dereotu,

Yarım su bardağı, nohut büyüklüğünde kırılmış ceviz,

Tuz, pul biber, (bazen kimyon) ve karabiber,

Bir adet limon,

Yeşil veya salamura asma yaprağı (Servis için):

Zile yöresi bat tarifinde, yeşil mercimekler önceden haşlanır. İçinde bir miktar su varken, ocaktan alınan mercimeğin üzerine, köftelik bulgur eklenir. 

Hafifçe karıştırılır ve ağzı kapatılarak demlenmeye bırakılır. Soğuyup, demlendikten sonra, ‘yeşil mercimek + köftelik bulgur’ malzemesinin üzerine salça eklenir. 

Üzerine kararınca su eklenir ve karıştırılır. Tadına bakılarak üzerine tuz, limon ve baharat ilave edilir.

Bütün malzeme harmanlanır ve karıştırılır. En son üzerine, yeşillik sebzeler (kıyılmış kuru ve yeşil soğan, reyhan, maydanoz ve dereotu) ve ceviz eklenerek karıştırılır.  

Yanında yeşil veya salamura asma yaprağı ile servis edilir. Zileli bayanlar batın içine, diğer bölgelerin aksine domates ve sıvı yağ katmaz.

Bu genel malzeme ve tarifin haricinde, acı yemeyi seven bazı bayanlar, batın içine ince kıyılmış taze sivri biber koydukları da olur. 

Afiyet olsun.

“Zileliyiz Dediler, Bir Kazan Batı Yediler” Türküsü bağlantı linki:

Önceki İçerikRisk Algısı 2 
Sonraki İçerikÇekiç ile Çivi
1962 doğumlu. Tokat’ın Zile İlçesi’nden bir köylü çocuğudur. 1984 yılında Ankara Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Zootekni Bölümü’nü bitirdi. 1997 yılında Birleşik Krallık, University of Aberdeen’de yüksek lisans, 2007 yılında Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü (zootekni bölümü)’nde doktora çalışmasını tamamladı. Mesleği ziraat dışında, Çerkezler ve Aleviler gibi diğer bazı sosyal alanlarda da amatörce akademik çalışmalar yapmaktadır. Kitap okumak ve motosiklet kullanmak özel ilgi alanlarıdır. “Hayvanları sevmeyen, insanları da sevmez” zihniyetli, hararetli bir hayvan sever ve hayvan hakları savunucusudur.

YORUM YAZ

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz